FELIPE JUARISTI: Haur Literaturako idazle handi baten bilakaera
2004/11/30

Felipe Juaristiizena entzutean, askori poeta baten figura etortzen zaio burura. Duela hamarkada bat, euskal irakurle bati galdetuz gero nor zen Felipe Juaristi, horixe erantzungo zizun, poeta bat. Eta ez nolanahiko poeta.

Entrebistatzailea: Iñaki Zubeldia

Iñaki Zubeldia: Nolakoa izan zen Felipe Juaristiren haurtzaroa?

Felipe Juaristi: Haurtzaro zoriontsua, inondik inora. Etxetik irten eta mendia aurre-aurrean, ezkutatzeko, jolasteko, amesteko, hori ere bai, gerlari ginela eta printzesak salbatzen genituela. Herri txiki bateko bizitza zen, baina uste denaren kontra, herri txiki batean gorabehera asko egoten da. Gurean beti zerbait gertatzen zen, onerako zein txarrerako. Ez ginen aspertzen, nahikoa genuen genuenarekin, eta gehiago nahi ez. Beti jolasean, beti abentura bila, beti galtzak puskatuta etxera. Zoriontsu ginen, sekula ez naiz orduan baino zoriontsuago izan, tamalez diot.

Felipe Juaristi: Liburuek eraman ninduten literaturara, itsumutilak itsua eskutik bezala. Gure herrian bazen liburutegia eta ona, eta hara joaten nintzen irakurtzera. Denetik irakurtzen nuen eta batez ere poesia. Gogoratzen naizenez, Antonio Machado izan zen liluratuta utzi ninduen lehen idazlea. Erdaraz irakurtzen genuen, garai hartan, noski. Gure etxean aitak hiru liburu besterik ez zituen: Txirrita eta Basarriren bertsoak eta santuen biografia bat, denak euskaraz. Gure aita bertsolaria zen, Elosuko onena, berak zioenez.

Felipe Juaristi: Seguru asko. Literaturaren praktika aldizkarietan egiten da, eta horregatik sortu genituen hainbat.

Felipe Juaristi: Beti izan naiz poesiazale. Eta beti izan dut poesiarekin maitasunezko harremana. Poesia nirekin eraman dut gainera. Ez da egun bateko kontua, egunerokoa baizik. Poetak bestelako begiez begiratzen dio munduari, eta begirada hori desberdina da, ez baitu ikusten aurrean duena, azpian dagoena baizik, edo eta izan behar lukeena. Zuhaitza zuhaitza da edozeinentzat, poeta batentzat izan ezik. Niretzat pertsonak dira. Min hartzen dut zuhaitz bat lurrean botata ikusitakoan.

Felipe Juaristi: Oso jende gutxik irakurri du "Intzentsua lurrean bezala", edizioa ere halamoduzkoa izan zelako, seguruenik. Nik ere, orain, lotsaz begiratzen diot liburuari. Pasarte asko ditu ederrak, baina ez da nik idatziko nukeena. Hala ere, kritika aldetik oso harrera ona izan zuen. "Arinago duk haizea, Absalon", bestelako liburua da. Oso egoera larrian nengoela idatzi nuen, Asturiasko Luarcan, eroetxe baten atarian (baina hesiaz beste aldean) nengoela. Oraindik liburu garrantzitsutzat dut, ez niretzat bakarrik, euskal literaturarentzat ere bai. Kritikariek goraipatu zuten batzuek, baina isiltasuna izan zen liburuak jaso zuen saria. Ez dakit zergatik. Eta isiltasun hitzak, gurean, hoztasuna esan nahi du, etsaitasuna esan nahi ez duenean. Ez da lehen aldia gertatzen zaidana, eta ez da azkena izango. Liburuaren inguruko isiltasunak, eta ondorioz zertan egin ote nuen huts edo zertan asmatu ote nuen ez jakiteak, isiltasunaren hotzak, galarazi dit beste nobela bat idaztea, helduentzako nobela, alegia, orain arte behintzat.

Felipe Juaristi: Poetak, Rilkek zioenez, ume handiak omen dira. Beraz, ez zitzaidan izugarri kosta umeen tokian jarri eta umeentzat idaztea. Gainera, umeek poesia oso ongi hartzen dute, nolabait, haur guztiak poeta baitira. Ikusi besterik ez nola gozatzen duten haurrek hitz-korapiloekin.

Felipe Juaristi: Kaletarra naizen arren, aita baserritarra izan nuen, eta oraindik bada. Beti izan dira animaliak gurean, ez etxean, baratzean baizik. Herri txikian bizitzeak hori dakar, askotan animaliak hobeto ezagutzen direla gizakiak baino. Guk txikitan ikasi genituen txori eta zuhaitz guztien izenak. Txori bat hegan ikusi eta bagenekien zer txori klase zen, hegabera ote ala arrano.

Felipe Juaristi: Denborak ekartzen du gauza guztien neurria, eta poesian denborak, poesian aritzeak, bere laguntza ematen du. Azken finean, zer-nolako harreman klasea nahi dugun hitzekin, hortxe dago koska. "Galderen geografia"n ahalik eta hitz gutxienekin ahalik eta gehien esatea nuen xede. Ez da erraza, noski. Hitz gutxiko poesia ia biluzik baitago, eta orduan errazago konturatzen gara beraren edertasunaz edo beraren zatartasunaz. Dena dela, orain idazten ari naizen poesiak arropa gehiago du. Erretorika gehiago, alegia.

Felipe Juaristi: Halako saria irabaztea sorpresa izaten da bai poesia liburu batekin bai narratiba liburuarekin ere. Nik ez nuen espero, ez nengoen, eta ez nago, sariak jasotzera ohituta. Halako saria poesia liburu bati ematea garrantzizkoa da bai poesiarentzat, bai sariarentzat berarentzat ere. Poesia Mari Errauskin bat balitz bezala hartzen da jeneralean, eta denok dakigu nola amaitzen den ipuin polit hori. Mari Errauskin da, eta ez haren ahizparen bat, printzearekin ezkontzen dena.

Felipe Juaristi: Alabarik izan ez banu, ez nukeen haur literaturarik idatziko. Batek ez daki zer den ipuin bat, etxean begi handiz neskak edo mutilak ipuin eske hasten diren arte. Eta ezin hutsik egin, haurrak dira gure kritikaririk zorrotzenak. Haiekin ez dago txantxa handirik. Asmatu behar, eta asmatzen ez bada, jai. Esan nahi dut denok dugula haurtzaroaren ideia bat, gehienetan gezurrezkoa dena, eta benetako haurrak izan arte ezin jakin haurtzaroa zer den. Dena dela, ipuin eder bat entzutean, haur baten begiak nola zabaltzen diren ikustea bezalako saririk ez da inon.

Felipe Juaristi: Espero dut ez agortzea, lanik gabe geratuko nintzateke bestela.

Felipe Juaristi: "Ilargi lapurra" da "Animalien inauteria"ren oinarri. Espazioa bera da, basoa bietan; eta denbora, lineala. "Ilargi lapurra"tik "Animalien inauteria"ra bost urte igaro dira, eta bost urte horietan basoa erabat aldatu. Horixe da funtsean esan nahi nuena. Basoan bost urte kalean baino luzeagoak egiten direla. Bata hiru ipuinez osaturiko liburua izatea, hortxe desberdintasuna.

Felipe Juaristi: Ez dugu gaurko publikoarentzat soilik idatzi behar, biharko publikoarentzat ere bai. Nik dudan esperientziatxoaren arabera, haurrek ez dute zailtasun berezirik izan testua bere horretan harrapatzeko (hiztegiak-eta badaudenez), ezta testuaz gozatzeko ere. Askotan iruditzen zait gehiegi ez ote ditugun zaintzen, diren baino tontoagotzat ez ote ditugun hartzen. Irakasle gehiegi dago haur literaturan, haien irizpideak segitzen dira gehienetan, eta irakasleak, pertsona zoragarriak dira gehienak, baina irizpide pedagogikoa dute eta ez literarioa.

Felipe Juaristi: Uste dut erantzun dudala.

Felipe Juaristi: Pariseko etxean ume piloa zegoen nirekin, lau urte gazteenak eta hamaika zaharrenak. Umeek ezagutzen dituzte printzesak, modan daude eta. Umeekin joan ginen Lady Di printzesa istripuz hil zen tokira, jende asko joaten baita Arima izeneko zubira lore sortak opari. Oso polita iruditu zitzaidan, Lady Diren bizitzan dena ipuina izan baitzen, eta bukaera ere ipuin tankerakoa. Umeei esker atera da ipuina atera den moduan. Gauero pasarte bat kontatzen nien, eta denek ulertzeko moduan kontatu nahi, eta horregatik estilo hori, ukitu infantil hori.

Felipe Juaristi: Liburu on asko ateratzen da urtero. Eta badira idazle batzuk ere hortik bizi direnak. Ez dago gaizki.

Felipe Juaristi: Gure mitoetara gehiegi ez ote dugun jotzen. Esan nahi dut, Barandiaranek utzi zizkigun ipuinak hain ederrak direnez, zergatik eta zertarako hartu haiek, hobetzeko ez bada?

Felipe Juaristi: Egiten ari den literatura da gurea. Gazte literaturan arazo gehiago ikusten dut. Ni ez naiz egokiena horretarako, eta behar bada esango dudanak ez du horregatik zentzu handirik, baina literatura urbanoa behar dugu gazteentzat, gure hiritartasunari lotuago dagokeen literatura. Beste tokitan egiten denaren antzekoa. Azken finean, gero eta antza handiagoa dute umeek toki guztietan, hemen eta Parisen eta Londonen.

Felipe Juaristi: Kritikarik ez dagoela esaten da, eta ez da egia. Badago kritika, egunkarietan-eta agertuko ez dena, baina egunkarietan agertuta baino eragin handiagoa duena. Ahoz ahozkoa da, lagun artekoa, eta ez dago beti garbi irizpide literarioek bultzatzen ote duten ala bestelakoek. Badakizu, gure herri honetan dena nahasten da politikarekin, baita literatura ere. Gero eta gutxiago, zorionez. Ikasi dugu horretan ere.

Felipe Juaristi: Oraintxe berotzen hasi eta amaitu behar?